Categorie archief: 19de eeuw

Karrenmuseum Essen

Afgelopen dinsdag bezocht ik met mijn jeugdvriendin Anneke, tijdens ons 5-daagse fietstochtje, het karrenmuseum te Essen. Er is een veelheid aan wagens, karren en karretjes te zien die voor verschillende doeleinden werden gebruikt.

Er staat een omnibus

Omnibus

Omnibus

En er zijn heel wat verschillende rijtuigen

 

Je krijgt een goed beeld van vormen van huisnijverheid

Van vlas tot linnen

Van vlas tot linnen

Het karnen van boter.  Het proces werd aangedreven door een rad, waarin een hond (of ook wel een kalf) rondliep.

Ook de ambachten komen aan bod. Er zijn een wagenmakerij, een zadelmakerij en een smidse

En na het leven bleef het klassenonderscheid bestaan


Van Raaltehuis

IMG_0110

Van het voorjaar heb ik met Paul een bezoek gebracht aan Ommen om het van Raaltehuis te zien. In dit huis was de theologische school van Albert van Raalte die een belangrijke rol speelt in het leven van Machiel Dierks. Het gebouwtje was zodanig vervallen, dat de aanblik mij somber stemde over de toekomst van het pand.

Inmiddels heb ik naar aanleiding van het verschijnen van deel 2 van Machiel Dierks, contact gehad met dhr. Heijink, voorzitter van de Stichting Van Raaltehuis. Hij had verheugend nieuws.  Er is een nieuwe bestemming voor het pand gevonden. Voor wie daarover meer wil weten kijk op de website van de stichting.

IMG_0111

In Ommen staat ook deze prachtige beuk als herinnering aan dominee van Raalte. Hij zou door de predikant zelf zijn geplant in de tuin van de pastorie.

Een fragmentje uit deel 2 van Machiel Dierks:

Albert brengt zijn paard tot stilstand voor het huis aan het Bouweind. Uit de koets stapt Christien met de baby op haar arm. Jennigje volgt met de kleine Albert. Twee jaar is hun oudste alweer. Albert heeft een benoeming gekregen in Ommen. Vanuit de nieuwe woonplaats zal het eenvoudiger voor hem zijn naar de omliggende gemeentes in de provincie te reizen.

In de loop der jaren zijn de vervolgingen afgenomen. Albert krijgt nog wel eens een boete voor illegaal preken en een enkele keer wordt hij uitgejouwd, maar er is eindelijk een relatieve rust rond de afgescheiden gemeentes.

De dominee geeft de leidsels over aan Egbert ten Tooren. De bakker, bij wie hij zo vaak onderdak vond tijdens zijn predikingen hier in Ommen, is gekomen om de familie te verwelkomen in de pastorie. De geloofsgemeente heeft het huis gekocht en er wordt een kerk gebouwd aan de Bouwstraat. Albert heeft in beiden een aanzienlijk bedrag gestoken van het geld dat Christien van haar ouders had geërfd.
‘Het ligt er toch maar. We kunnen er best wat van gebruiken’, had hij tegen Christien gezegd en zij had daarmee ingestemd.
Als Albert de voerman heeft betaald, neemt hij zijn vrouw bij de arm en loopt met haar het tuinpad op.
‘En?’ vraagt hij. ‘Kan het je goedkeuring dragen?’
‘Het is een prachtig huis Albert en wat ligt het mooi tussen het groen.’
‘En wat dacht je van de tuin. Daar kunnen de kinderen straks heerlijk spelen en er is plaats genoeg voor het paard en misschien kunnen we wel een koe houden voor de melk.’
‘Ga jij die melken dan?’ Een glimlach verschijnt op Christiens gezicht bij de gedachte aan haar man onder de koe.
‘Gerust’, zegt Albert en lacht met haar mee.


Met de schrik vrij

Op zoek naar gegevens uit 1850 op de krantensite Delpher, kwam ik dit berichtje tegen. Op het traject Den Haag – Leiden reed de eerste trein in 1843.

treinongeluk 1850

Uit dat jaar dateert ook het eerste station in de weilanden buiten de toenmalige stad.

afb6

 


Gari Melchers

Het schilderij dat ik gister liet zien en waarin ik Leentje, de jonge vrouw van Machiel Dierks in  herkende, is geschilderd door Gari Melchers. Ik had nog nooit van deze schilder gehoord, maar vond hem op internet toen ik naar onderstaand schilderij van het heilig avondmaal zocht.

9-gari-melchers-communion

Ik was het hier tegengekomen tijdens mijn zoektocht naar details over de vervolgingen van ds. Albert van Raalte, die als jongeman in deel  1 van Machiel Dierks een belangrijke rol speelt.

Schilderijen helpen mij soms me in te leven in de personages in mijn boeken. Dat geldt zeker voor de persoon van de afgescheiden dominee van Raalte, over wie overigens ook in geschreven vorm veel te vinden is.

10-slaapt-ze-of-bidt-ze

Ik wilde echter meer over de schilder van deze schilderijen weten. Zijn naam is Gari Melchers, een Amerikaan, die aan het eind van de 19de eeuw ondermeer in Egmond aan Zee werkte.

Meer over hem is hier en hier te vinden of bekijk onderstaand filmpje.


Dirk Blikman Kikkert

Deel 2 van Machiel Dierks vordert gestaag. Een belangrijke rol in dit deel is weggelegd voor Dirk Blikman Kikkert, een historische figuur. Hij was de zwager van Albert van Raalte en een welgesteld ondernemer. Hij is cargadoor, fabriekseigenaar en heeft aandelen in verschillende schepen en verzekeringsmaatschappijen.

Op zoek naar informatie over de man vond ik het woonadres van de familie aan het eind van de jaren 1840, wanneer hij zijn rol speelt in het leven van Machiel.

ddd_010090377_mpeg21_p004_image

De Buitenkant ligt op het Waalseiland aan het Oosterdok. Ik heb onderstaande afbeeldingen gebruikt om me te laten inspireren tot het volgende korte fragment:

Dirk Blikman Kikkert zit achter het Engelse mahoniehouten bureau in zijn werkkamer. Hij leunt achterover, zijn handen achter zijn hoofd en kijkt tevreden het vertrek rond. Het huis aan de Buitenkant aan het Oosterdok bevalt hem buitengewoon. Onlangs zijn ze verhuisd van het Singel naar het Waalseiland. Hier wonen reders, bevrachters en verzekeraars bij elkaar. Het is een mooie historische plek, van waaruit van oudsher de schepen vertrokken naar de oost. Dirk neemt een briefomslag van de stapel post op zijn bureau. Verbaasd kijkt hij naar het handschrift van zijn zwager Albert van Raalte. Nu al een brief, maar ze zijn nog maar juist vertrokken uit Rotterdam. Albert moet hem geschreven hebben voor ze afreisden. 

Nieuwsgierig naar wat zijn compagnon en schoonbroer te melden heeft, verbreekt hij het zegel en vouwt het papier open.

a947ee65-2748-0999-0da7-5fa9b4d9ed7c

Gezicht van de Oosterdoksdijk op de Landswerf en de Buitenkant. 

 

934e3706-576b-8674-1284-ad0233ba27a1

Buitenkant in westelijke richting


Vooruitblik

Benieuwd naar deel 2 van Machiel Dierks? Hier vast een vooruitblik.

p.501---HQ---RI-68-1-Stadsarchief-Rotterdam

(Rotterdam 24 september 1846)

Een zachte wind waait van over de Maas. Uit het grijze wolkendek valt geregeld een spat regen. Een man loopt over de kade.  Zijn handen steken in zijn zakken. Zijn pet heeft hij diep over zijn voorhoofd getrokken. De broek die hij draagt is versleten. Zijn rechter elleboog steekt door zijn jas en het hout van zijn klompen is zo dun, dat hij vreest dat de gaten er eerdaags in zullen vallen.

Vermoeid sjokt hij over de Veerdam en langs de statige herenhuizen van het Nieuwe Werk. Nooit eerder was Machiel zo ver van huis, zo lang weg van Leentje en de kinderen. Hij voelt zich een vreemde in de stad en hulpeloos. Een onaangename geur van mest en azijn prikkelt zijn neus en ontneemt hem zowat zijn adem. Snel loopt hij voorbij de molen en de loodsen van de witloodmakerij. Hij steekt een bruggetje over en vervolgt zijn weg langs weer een kade.

Achter de imposante gevels van De Boompjes huizen kantoren en sjieke hotels. Machiel probeert de namen te lezen: Hotel de l’Europe, Groot Bath Hotel, Groot Hotel de Pays Bas. Onzeker gluurt hij van onder zijn pet naar de bedrijvigheid om zich heen. Op het water krioelen schepen en scheepjes. Grote drie- en viermasters van over de wereld liggen aangemeerd. Er wordt geladen en gelost, passagiers gaan van en aan boord en overal klinken stemmen in vreemde talen.

Uit één van de hotels stapt een tengere man. Even staat hij stil. Hun blikken kruisen elkaar. De vriendelijke, grijze ogen nemen Machiel indringend op.

‘Machiel, Machiel Dierks. Ben je het echt? Je bent het echt!’

Verbaasd kijkt Machiel de ander aan. Die grijze ogen, het hoge voorhoofd, z’n tengere postuur. Hij herkent de ander direct. ‘Albert. Je bent Albert van Raalte. Wa doe jij hier?’

‘Dat kan ik beter aan jou vragen. Man wat zie je er uit. Je kan vast wel een hap eten gebruiken. Kom mee.’

Even later zitten ze tegenover elkaar aan een tafeltje in het Rotterdams koffiehuis. Albert bestelt een uitgebreide maaltijd voor Machiel en bier voor zichzelf.

‘Ik eet later met mijn gezin in het hotel. Maar geneer je niet’, zegt Albert als hij ziet hoe Machiel schroomt. ‘Weet je nog hoe jullie mij te eten gaven toen ik uit Leiden was komen lopen?’ Machiel knikt en glimlacht als hij terugdenkt aan de jonge student die in hun keukentje verlegen prikte van de aardappelen die moeke hem had voorgezet. De honger doet de rest. Bezorgd kijkt Albert toe. Alsof hij dagen niet gegeten heeft, zo zit Machiel te schransen. Hij ziet er slecht uit. Bleek, mager, vermoeid, oud voor zijn 33 jaren.

‘Zo vertel me nu maar waarom je als een zwerver door Rotterdam loopt’, dringt Albert aan.

Meer over Rotterdam in de negentiende eeuw


Rotterdam in de 19de eeuw

In 1846 komt Machiel terecht in Rotterdam. Om me in te leven in die stad rond deze tijd, heb ik een paar kaarten opgezocht van de stad uit die periode.

In 1850 is Rotterdam een stad met zo’n 90.000 inwoners. Zij bewonen de dichtbevolkte driehoek tussen de Coolsingel, Goudsesingel en de Nieuwe Maas. Aan het Nieuwe Werk, de Boompjes en Haringvliet woont de elite.

p.501---HQ---RI-68-1-Stadsarchief-Rotterdam

Rotterdam in Vogelvlucht 1855; Gemeentearchief Rotterdam

De stoomvaart staat nog in zijn kinderschoenen en drie- en viermasters verzorgen de internationale vaart, ondermeer naar Amerika.

Deze internationale scheepvaart loopt echter gevaar, door verzanding van de belangrijkste verbindingen naar zee. Tussen 1827 en 1830 liet Willem I daarom het Voornse kanaal naar Hellevoetsluis graven.

In 1846 ontmoet Machiel onverwacht Albert van Raalte, die  met zijn gezin en een grote groep religieuze volgelingen op 25 september scheep gaat naar Amerika.

ddd_010979470_mpeg21_p003_image