Tagarchief: onderwijs

De Industrieschool (1)

In de loop van de 19de eeuw wordt de vraag naar geschoolde arbeiders steeds groter. Aanvankelijk kwamen deze mensen vooral uit Engeland en Duitsland. Om aan die vraag te kunnen voldoen, sticht de ‘Vereeniging ter bevordering van fabriek- en handwerksnijverheid in Nederland’ de school

In juli 1854 besluit de Haagse het gemeentebestuur om een lokaal van de armenschool aan de Voldersgracht ter beschikking te stellen.

In oktober van dat jaar is het bijna zover. Onderwijzers zijn benoemd en voldoende leerlingen hebben zich aangemeld.

Er zijn echter nog enige formaliteiten die afgehandeld moeten worden. Klaarblijkelijk moet eerst de wet van de vereniging (die in 1851 was opgericht) worden herzien. Kappeijne van de Cappello is dan een bekend advocaat en hij biedt zijn diensten aan. In 1855 wordt Lion Enthoven gekozen in het bestuur van deze vereniging.

De leerlingen

Wie aangenomen wil worden op de school moet een toelatingsexamen doen. De eisen voor dat examen zijn:

‘genoegzame bedrevenheid in het lezen , schrijven , de grondbeginselen der Nederlandsche taal, de hoofdregelen der cijferkunst, de behandeling der gewone en tiendeelige breuken, en den regel van drieën.’

De regel van drieën leert om tot drie gegevene grootheden of getallen, eene vierde evenredige te vinden

Een voorbeeld van een dergelijke verhouding som uit een schoolboekje uit die tijd is:

Twintig werklieden hebben in den tijd van 32 weken 5120 gulden verdiend, omdat zij tien uren per dag hebben gewerkt, hoe veel verdienen naar die evenredigheid 28 werk lieden, als zij, gedurende 60 weken 14 uren daags bezig zijn? 

Eenmaal toegelaten gaan de leerlingen na werktijd twee avonden per week naar school: op woensdag en zaterdag van 19.30 – 21.30 en in de tweede helft van het jaar van 20.30 – 21.30.

Het schoolgeld bedraagt 12 gulden per jaar, maandelijks te voldoen. Wie in gebreke blijft, krijgt een boete van 10% en kan van school worden gestuurd totdat het verschuldigde bedrag is betaald. Ook ongeoorloofd verzuim levert een boete op van 10 cent.

In 1859 fuseerde de Industrieschool met de Tekenacademie aan de Prinsessegracht.

Het neo-klassieke gebouw van de tekenacademie aan de Prinsessegracht;
1840; beeldcollectie Haags Gemeentearchief

Wordt vervolgd.


Volle klassen

Voor deel 3 van Machiel Dierks verdiep ik me in de armenschool aan het Slijkeinde waar decideren van Machiel heengingen.

De Stadsschool (Stads Armenschool), in 1734 gesticht aan het Slijkeinde bij het Kortenbos. Ca. 1750. Collectie Haags gemeentearchief

In zijn boek Het Kortenbosch; biografie van een Haagse arbeidersstraat wijdt Roel Wuite een zestal bladzijden aan de school en Willem Konings, hoofdonderwijzer van 1830 tot 1863.

Uit zijn onderzoek blijkt dat de gemeente in 1833 vier huisjes die aan de school grenzen, onteigend. De huisjes worden bij de school uit 1734 getrokken. De verbouwing biedt ruimte aan de onderwijzerswoning boven de school en een groot lokaal waarin alle kinderen worden gehuisvest.

Getuige een verslag van de zitting van de gemeenteraad van 29 juli 1859 gingen er 600 kinderen naar die school. Overigens zal het schoolverzuim naar alle waarschijnlijkheid hoog zijn geweest. Er was immers nog geen leerplichtwet en veel kinderen moesten werken in de fabrieken.

Hoe het ook zij. Al die kinderen in een koud, stinkend lokaal kregen les in rekenen, lezen, schrijven en zingen en als het meezat zedenleer, aardrijkskunde en geschiedenis van de hoofdonderwijzer, 5 hulponderwijzers en een aantal kwekelingen. Althans in theorie. Onderbezetting was toen ook al een probleem! Ook toen werd naar de toenmalige maatstaven op het onderwijs beknibbeld.

Hij (de onderwijzer) toch slijt zijn leven in een arbeid die velen eentoonig en vervelend voorkomt , die velen als ondankbaar afschilderen en zeker , als men de benificien als maatstaf aanneemt , als zeer ondankbaar moet erkennen. Nog in het afgeloopen jaar hebben de beraadslagingen in ’s lands wetgeving daarvan de bewijzen opgeleverd, hebben doen zien hoe die benificien beknibbeld werden, hoe sommige volksvertegenwoordigers er op uit waren in de nieuwe regeling het minst mogelijke door te zetten, ten einde , bij de vaststelling van de traktementen der openbare onderwijzers , het onderwijs voor een koopje te hebben. Mogten die discussiën vele gemeentebesturen toch niet voeren om zich streng aan het aangenomen minimum te houden en het op die wijze den beschaafden onderwijzer onmogelijk maken overeenkomstig zijne betrekking in de Maatschappij met een gezin te kunnen leven.

De Wekker, weekblad voor onderwijs en opvoeding; jrg 15; 7/1/1858


Ik zal ze missen

Deze prachtige oude kastanje staat op een verborgen schoolplein in het centrum van Rotterdam. Op die school heb het afgelopen half jaar gewerkt. Nu de klus is geklaard, is het weer tijd om achter de laptop te kruipen en te gaan schrijven. Daar heb ik heel veel zin in. Deel 3 van Machiel Dierks wil opgeschreven en een volgend boek borrelt in mijn hoofd.

Maar wat zal ik ze missen: de kinderen uit de groep, de collega’s en die prachtige kastanje; oud, maar nog zo vol leven.

IMG_0339


Leren lezen

Een erg leuke bronnensite is de collectie van het Nederlandsch schoolmuseum.

Ik heb er een uitgave gevonden van een boekje, waaruit Machiel beter leert lezen. Pastoor van Gils heeft het in zijn boekenkast staan.  Hieruit onderricht hij Machiel niet alleen in het lezen.

Hier de link naar het boekje als eBook http://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_200017