Tagarchief: van Raalte

In het kielzog van dominee van Raalte

In 1847 vertrok dominee van Raalte vanuit Arnhem met een aantal van zijn volgelingen naar de Verenigde Staten. De dominee van de ‘Afscheiding van 1835’ stichtte er Holland Michigan. De Hollanders ontgonnen de wouden en vestigden zich in nieuwe gehuchten, die uitgroeiden tot dorpen en stadjes met namen als Zeeland en Overijssel.

vanraalteblokhut

Blokhut in de bossen van Michigan met rechts op de voorgrond dominee van Raalte

In 1854 volgden ook een aantal families uit Noord-Brabants Westhoek. Onder hen Ben Ploeg en zijn gezin uit Klundert.

Schip: South CarolinaAankomst: 1855Ploeg:Boot

Registratie van de aankomst van de familie Ploeg op Ellis Island in 1854

Ben Ploeg was een gekend man in de kring van de afgescheidenen en het verloop van zijn leven in de VS is goed te volgen. Andere families die in 1854 vertrokken zijn:

De familie Teunis de Frel en Adriana Sulkers (Standdaarbuiten/Zevenbergen/Klundert)
De familie Leendert Klein (Klundert) en Jannigje Korteweg (Fijnaart)
? Ardon en Johanna ? (Klundert)

Na de komst van van Raalte naar Nederland 1n 1866 en zijn preek in de Hervormde Kerk aldaar, volgden nog enkele families, zoals de familie van Dis uit Klundert.

Schip- CellaAankomst- 1867vanDis kopie

Registratie van de aankomst van de familie van Dis op Ellis Island in 1867.


Van Raalte opnieuw in Fijnaart

Toen ik deel twee van Machiel Dierks had afgerond, dacht ik dat daarmee de levens van Machiel en de domineeszoon Albert van Raalte voorgoed uiteen waren gegaan.

In 1866 komt van Raalte echter voor enkele maanden terug naar Nederland. Getuige het bericht van 24 juli 1866 uit ‘De Heraut’, preekt van Raalte in de Hervormde Kerk in Fijnaart.

In datzelfde jaar is ook Machiel voor even terug in het dorp. Het wordt een vreemde ontmoeting die de twee mannen hebben, negentien jaar na hun laatste treffen.

1866:31:7vanraaltefijnaart1866:31:7raaltefijnaart2


Van Raaltehuis

IMG_0110

Van het voorjaar heb ik met Paul een bezoek gebracht aan Ommen om het van Raaltehuis te zien. In dit huis was de theologische school van Albert van Raalte die een belangrijke rol speelt in het leven van Machiel Dierks. Het gebouwtje was zodanig vervallen, dat de aanblik mij somber stemde over de toekomst van het pand.

Inmiddels heb ik naar aanleiding van het verschijnen van deel 2 van Machiel Dierks, contact gehad met dhr. Heijink, voorzitter van de Stichting Van Raaltehuis. Hij had verheugend nieuws.  Er is een nieuwe bestemming voor het pand gevonden. Voor wie daarover meer wil weten kijk op de website van de stichting.

IMG_0111

In Ommen staat ook deze prachtige beuk als herinnering aan dominee van Raalte. Hij zou door de predikant zelf zijn geplant in de tuin van de pastorie.

Een fragmentje uit deel 2 van Machiel Dierks:

Albert brengt zijn paard tot stilstand voor het huis aan het Bouweind. Uit de koets stapt Christien met de baby op haar arm. Jennigje volgt met de kleine Albert. Twee jaar is hun oudste alweer. Albert heeft een benoeming gekregen in Ommen. Vanuit de nieuwe woonplaats zal het eenvoudiger voor hem zijn naar de omliggende gemeentes in de provincie te reizen.

In de loop der jaren zijn de vervolgingen afgenomen. Albert krijgt nog wel eens een boete voor illegaal preken en een enkele keer wordt hij uitgejouwd, maar er is eindelijk een relatieve rust rond de afgescheiden gemeentes.

De dominee geeft de leidsels over aan Egbert ten Tooren. De bakker, bij wie hij zo vaak onderdak vond tijdens zijn predikingen hier in Ommen, is gekomen om de familie te verwelkomen in de pastorie. De geloofsgemeente heeft het huis gekocht en er wordt een kerk gebouwd aan de Bouwstraat. Albert heeft in beiden een aanzienlijk bedrag gestoken van het geld dat Christien van haar ouders had geërfd.
‘Het ligt er toch maar. We kunnen er best wat van gebruiken’, had hij tegen Christien gezegd en zij had daarmee ingestemd.
Als Albert de voerman heeft betaald, neemt hij zijn vrouw bij de arm en loopt met haar het tuinpad op.
‘En?’ vraagt hij. ‘Kan het je goedkeuring dragen?’
‘Het is een prachtig huis Albert en wat ligt het mooi tussen het groen.’
‘En wat dacht je van de tuin. Daar kunnen de kinderen straks heerlijk spelen en er is plaats genoeg voor het paard en misschien kunnen we wel een koe houden voor de melk.’
‘Ga jij die melken dan?’ Een glimlach verschijnt op Christiens gezicht bij de gedachte aan haar man onder de koe.
‘Gerust’, zegt Albert en lacht met haar mee.


De Moen & Co

In deel 2 van Machiel Dierks speelt Albert van Raalte een belangrijke rol. In 1840/41 begint deze dominee van de afscheiding samen met zijn zwager Carel de Moen een pottenbakkerij en een tichelarij, onder de firmanaam De Moen en Co.

feb 1841

2:3:1841

De fabrieken boden werk aan volgelingen van de dominee, die als gevolg van de afscheiding brodeloos waren geworden.

In de zomer van 1840 werd in Zwolle een nijverheidstentoonstelling gehouden

catalogus

Daar werden producten getoond, die in de pottenbakkerij waren gemaakt.

Naamloos

De Pottenbakkerij had een vroeg fabrieksmatig karakter. Een afbeelding uit het prachtige Boek der Uitvindingen, Ambachten en Fabrieken laat zien hoe zo’n pottenbakkerij er uit kan hebben gezien.

 

pottenbakkerij


De 3 fonteinen

Ik weet nog niet zeker welke rol Albert van Raalte in deel 2 van Machiel Dierks krijgt. De geschiedenis van deze dominee van de afscheiding van 1835 is zeker interessant. Op 2 maart 1836 is de religieuze stroming een feit. Dan vindt de  oprichtingssynode plaats in het gebouw de 3 fonteinen aan de Baangracht te Amsterdam. Maar waar is die Baangracht en wat voor gebouw was het waar de vrienden vergaderden? Dat was een hele uitzoekerij.

Om te beginnen moest ik erachter komen dat de Baangracht de huidige Lijnbaansgracht is.  Daar werden in 1933 verschillende panden gesloopt.

osim00005005116

Het hoge pand links op de beide foto’s is ‘De drie fonteinen’. Het is te herkennen aan de gevelsteen in het midden.

bmab00033000088_007

Daarop zijn de drie fonteinen te zien, die de naam geven aan het pand.

osim00003004483

Sinds de 18e eeuw was hier een suikerraffinaderij gevestigd. In 1836 was dit in eigendom van Jan Daniel Brandt, zwager van Hein Scholte, één van de andere voormannen van de Afscheiding.

Een vreemde plaats voor een kerkelijke synode, maar de oprichting moest in het geheim geschieden. De dominees van de Afscheiding waren in de voorgaande jaren door de Hervormde kerk uit hun ambt gezet. Het kerkbestuur zag hen als opruiers en scheurmakers. Albert van Raalte was om die reden zelfs niet toegelaten. Ze werden jarenlang vervolgt en predikten illegaal.

Jan Daniel Brandt bleef zijn pand ter beschikking stellen van het groeiende kerkgenootschap. Hij werd daarvoor op 12 december 1836 beboet wegens ‘het houden van ongeoorloofde bijeenkomsten van meer dan 20 personen.’

algr001disp03ill81


De blauwe dood

Tijd voor een nieuw fragment. In 1832 brak de eerste cholera-epidemie uit. De gevreesde ziekte bereikte ook Leiden. Albert maakt dit van dichtbij mee. Dat veroorzaakt een ommekeer in zijn leven.
Unknown

Bij het logement ‘Het stadhuis van Amsterdam’ staat een groep mensen druk gebarend bij elkaar.
‘Wat is daar aan de hand,’ vraagt Albert zich af.
‘Laten we gaan kijken.’
‘Cholera.’
‘In de Camp.’
‘Een tweede ziekenhuis in de Lakenhal.’
‘Cholera? Hier?’
‘De epidemie heeft Leiden bereikt.’
‘Al negentien doden.’
Cholera? Verschrikt kijken de vrienden elkaar aan. Tegen de muur is een kennisgeving van de burgemeester geplakt. Dus nu ook hier! De gevreesde ziekte heeft dan toch Leiden bereikt.

IMG_1141 (1)


Inspiratie opdoen

Gister tijdens een tussenuur weer eens een beetje door Leiden gelopen om inspiratie op te doen. Albert van Raalte studeerde in deze stad van 1829 tot 1834. In 1832 woedde daar de Cholera. Al snel werd de Lakenhal als hospitaal ingericht. IMG_1141

De ziekte maakte veel slachtoffers, vooral onder de armen. Het is niet eenvoudig je een beeld te vormen van de steegjes van de Camp, die er nu zo schilderachtig uitzien. IMG_1143